Venerdì 04 Settembre 2009 17:00
Author: antonello nasone 
Share this
Twitter
Myspace
Digg
Del.icio.us
Yahoo
Diigo
Ma.Gnolia
Smarking
Googlize this
Blinklist
Facebook
Wikio
Export PDF
Print
E-mail
Sa polìtica linguìstica in Sardigna e sas leges de tutela.
A propòsitu de sos chentuchimbant’annos de s’Istadu italianu
De Micheli Pinna
A s’orìgine de sa polìtica linguìstica in Sardigna b’at un’istòria literària, un’istòria linguìstica, s’istòria de unu populu, s’istòria de una natzione, b’est sa Sardigna, b’at unu movimentu polìticu e culturale chi dae sos annos Setanta de su Noighentos at fatu a manera de pònnere sa chistione linguìstica comente chistione fundamentale de s’identidade de sos sardos e de s’apartenèntzia comunitària issoro a sa natzione sarda. Umpare a su problema linguìsticu de sa natzione e de su pòpulu sardu b’est cussu de s’indipendèntzia de sa Sardigna. Unu problema, chi ponet in pensamentu subra sa legitimidade matessi de s’Istadu italianu comente Istadu annessionista e inserradore chi, a incomintzare dae unu nùcleu territoriale arbitràriu, e dae una dinastia dissignada dae su podere, at fatu a manera de fàghere nàschere un’Istadu: s’Istadu italianu. Su problema no est fàtzile a lu isòlvere nemmancu a intro de àndalas istoriogràficas nen filosòficas de s’istòria chi abbaidant a sa Sardigna comente a unu nùcleu territoriale originàriu, a pustis de su passàgiu a sos Savoia e de su tratadu de Londra, chi at fatu nàschere s’Istadu italianu. B’at de si preguntare, difatis si sos sardos, su pòpulu sardu, sena pònnere aficu a sas detzisiones pigadas dae sa classe ghiadora isulana, subalterna e sena cussèntzia, cheriant fàghere nàschere s’istadu italianu e si lu cheriant fàghere comente l’ant chertu sos Savoia e sas classes ghiadoras de Piemonte cun sa complitzidade subalterna e sena cussèntzia de cussa sarda.
Creimus chi nono. Sos intelletuales sardos de s’Otighentos comente Tuveri e Asproni nos contant e nos imparant àteras cosas. Nos iscobiant sos arcanos e sas caràmbulas chi ant generadu s’Unidade, s’Unidade de Itàlia. Gasi comente àteras cosas nos imparant in su Noighentos sos Camillo Bellieni, sos Antoni Simon Mossa e totu su movimentu sardista e indipendentista chi a custos autores s’ispirant. S’Istadu italianu in chentu chimbanta annos de istòria sua pro a noi sardos at rapresentadu chentuchimbat’annos de furas, de privatzione, de genotzìdiu linguìsticu e culturale, de isfrunimentu e de issustassiamentu de resursas umanas e materiales. Chentuchimbant’annos de petza de masellu, de tassas ingiustas, de postos de traballu ocupados dae foristeris chi non connoschent sa limba nostra e nemmancu sa cultura. Depimus tzelebrare e festare? Bene meda! Tzelebramus e festamus. Iscussentidos e palipistos. Corruddhi e affushtigaddhi diant nàrrere in Tàtari. Su problema no est cussu de su Nord contra a su Sud comente diat fagher creer su movimentu trasversale antileghista. Pro a nois sa chistione est prus sèria. Si tratat, difatis, de un’istadu, cussu italianu chertu, in antis, dae sos piemontesos, e dae carchi àteru, (de seguru non dae sa majoria de sos italianos) chi at inserradu una natzione sena chi perunu organismu internatzionale apat naradu nudda o siat intervènnidu. Totu custu podet pàrrere un’irvàliu, ma no est gasi. In s’Otighentos sos echilìbrios diplomàticos de su tempus, non fiant interessados a una realidade natzionale chi si podiat pònnere a foras de sos cùmpidos internatzionales, cosa chi, imbetzes, aiant pòtidu garantire una monarchia comente sa sabàuda, cunforma a un’ìsula in positzione istratègica in su Mediterràneu, pro sos portos e pro sas resursas: dae sa linna a sos produtos de sa massaria, a su carbone, a su sale, a sas peddes. Comente puru oe, su territòriu est isperdissiadu cun aposentamentos militares e aposentamentos petrolchìmicos chi faghent dannu a sa salude e a s’economia, in tames de l’impitare bene pro aposentamentos produtivos de richesa e de benèssere. Su problema linguìsticu in Sardigna non podet èssere iscostiadu dae totu custas cosas. Revendicare, non petzi sa tutela e una valorizatzione de sa limba sarda chi non siat folclorìstica, ma un’impreu suo in totue, programmadu e pianificadu in cale si siat mamentu de sa vida privada e istitutzionale, pro su movimentu linguìsticu sardu, sardista e indipendentista, cheret nàrrere a revendicare sa soberania de su pòpulu sardu e una forma polìticu-istitutzionale chi la potzat apostivigare, a manera chi su territòriu e sas resursas siant mitza de richesa e de salude, in antis a totu pro sos sardos. Sas leges de tutela e de valorizatzione: sa lege regionale n. 26 de su 1997 e cussa de s’Istadu italianu n. 482 de su 1999, non abbastant dae custu puntu de bista. Sunt leges de integratzione ma non faghent a manera de acrèschere su prestìgiu de su sardu, limba de sa natzione sarda, e s’italianu limba de s’Istadu, ca non nde catzant su tzeracùmine de sa Regione, pro cantu chi siat a Istatutu ispetziale, cunforma a s’Istadu. S’integratzione, difatis, non favorit s’indipendèntzia ma cuat sos mecanismos e sas dinàmicas chi detèrminant sa dipendèntzia; e pro cantu si potzat fàghere pro nde isfrutuare sas oportunidades, sa legislatzione integrativa est prus moitza e duncas prus perigulosa cunforma a sa creatzione de àndalas de indipendèntzia contra a sa dipendèntzia.
Puru in sos sèberos de polìtica linguìstica si tratat, duncas, de nde essire dae lògicas de integratzione pro punnare a cussas de s’indipendèntzia. Pro custu sas leges de polìtica linguìstica a sa sola, sena mudare sos àmbitos istatutàrios e costitutzionales, no abbastant: bastat a fentomare su fatu reghente capitadu in Friuli. A sa regione Friuli, sa Corte Costitutzionale at botzadu sa lege de tutela linguìstica pro ite s’impreu autodeterminativu de sa limba essit foras dae sos àmbitos de s’istatutu e dae su tretu chi sa Costitutzione cunferit a s’Istatutu matessi. Est netzessàriu, duncas, torrare a iscrìere s’Istatutu e puru sa Costitutzione. Chi agradet o nono, gasi est. Sas avances de sa lega subra sos dialetos, chi puru tenent unu sensu, forsis meda de prus de cantu sa Lega si nde rendet contu, si non leant custa filada non servint a nudda. Non abbastant sa leges de tutela nen sas diretivas de s’Unione Europea, pro nde essire dae s’ambiguidade de su bilinguismu subalternu, chi nos cherent fàghere a crèere siat una conchista culturale, e no abbastant, pro su chi pertocat sa Sardigna, a li dare sa dignidade istòrica de natzione soberana chi diat dèpere àere, est a nàrrere linguisticamente indipendente, mancari aberta a su plurilinguismu e a su multiculturalismu. Custu est su progetu nostru e sa punna chi tenimus. A nde cherimus faeddare in su peristantu chi semus a proa a festare sa nàschida de s’Istadu italianu?
Comments