Faeddare de limba sarda, de ite si podet fàghere cun sa limba sarda, de ite si faghet cun sa limba sarda est una manera de cumprire a unu dovere identitàriu e de cumprèndere s’importàntzia manna chi su sardu at in unu territòriu comente sa Sardigna. Sa punna de custu traballu est cussa de mustrare una realidade cumproada de su poderiu chi su sardu podet àere in sos àmbitos amministrativos e culturales chi vivimus ogni die. In antis de totu, tocat de ammentare su pro ite podimus chistionare oe, cun fieresa, de sa limba nostra. Cando est intrada in vigore sa Carta europea de sas limbas de minoria (su 5 de santandria de su 1992) s’artìculu 1 nos at dadu unu resumu de su balore de sa limba sarda, boghende·nde a pìgiu una definitzione de limbas regionales e de minoria chi nos tocat in prenu e nos dat unu riconnoschimentu a livellu internatzionale. Pro limbas regionales o de minoria s’intendent sas limbas chi pro costumàntzia sunt faeddadas a dae intro de su territòriu de un’Istadu dae una minoràntzia de tzitadinos e custas limbas regionales o de minoria mustrant un’importu pretzisu chi nde giustìficat sa difusione pro more de sa cale cussas limbas andat tuteladas. E andant tuteladas, mescamente, ca respetare sa limba de una comunidade est un atu de valore tzivile chi cheret nàrrere chi benit respetada sa comunidade matessi. Sa limba mama no est unu trasti optzionale, chi si detzidit de impreare si b’at gana de l’impreare,, ma issa est posta a dae intro de s’ànimu, de sas intrannas de sa pessone chi la chistionat e est s’isprigu de sa cultura chi l’at fata.

A pustis, sa Lege 482 de su 1999 de s’Istadu italianu cunfirmat sa tutela e su balore de sas limbas de minoria e de sa cultura issoro pro more de s’impreu issoro in sos àmbitos de s’istrutzione, de sas amministratziones e de sa retza. Pro su chi pertocat s’Istrutzione, sa 482/99, dat diritu de usare sa limba de minoria in s’insegnamentu cun sa possibilidade chi sos babbos e sas mamas la sèberent comente materia curricolare; in sas pùblicas amministratziones, imbetzes, benit garantidu s’usu de sa limba de minoria in sos ufìtzios pùblicos; e in sa retza, chi siet ràdiu, televisione o web, benint mandadas trasmissiones de su servìtziu pùblicu e locale, pro garantire e valorizare s’oralidade de sa limba. In custu cuadru normativu, sa Regione Sardigna no est arreada a mancu de seguru. Est de su 1997 sa lege regionale n. 26 chi mirat a reconnòschere sa dignidade de sa limba sarda, tutelende·nde s’istoria, sas traditziones , s’arte e totu su patrimòniu culturale. De su 2018 est, imbetzes, sa lege regionale n. 22 chi definit sas istrategias postas in campu dae sa Regione Sardigna ammaniende fainas mezus definidas rispetu a sa lege 26, comente, pro esèmpiu, un’elencu de dotzentes cualificados pro s’insegnamentu de su sardu e de sas limbas alloglotas, s’usu de sas limbas regionales in sas denominatziones istradales e in sos sinnales, s’ativatzione, ogni annu de sos Isportellos linguìsticos chi benint ativados a dae intro de sas Amministratziones pùlicas cun sa mira de dare suportu a sos tzitadinos e a sas amministratziones etotu.

Sa funtzione de custos isportellos est cussa de assegurare sa presèntzia in totue de operadores cumpetentes chi potzant fàghere promotzione a sa limba sarda dende·li visibilidade in intro de sos logos in ue s’agatant. Custos ufìtzios sunt ativados in belle totus sas realidades sardas.

Sa faina prus manna de sos isportellos linguìsticos est, duncas, de fàghere promotzione de sa limba, e pro fàghere custu tocat in antis de totu chi s’ufìtziu siat visìbile e bene cullegadu cun totu sos ufìtzios de s’ente in ue òperat. Chie ànimat s’ufìtziu est s’operadore, pessone cualificada e tzertificada, chi in antis de totu devet connòschere bene sa limba faeddada e sas normas de sa limba iscrita. In prus devet tènnere finas sa capatzidade de cumprèndere sas chi podent èssere sas atziones de polìtica linguìstica prus giustas in unu territòriu ispetzìficu. Est importante a ischire tratare cun sa gente, pro traballare paris cun sos àteros dipendentes e organismos chi si ocupant de promotzione de sa limba. A s’urtimada, s’operadore de un’ufìtziu de sa limba sarda est sa madrighe chi agiuat su territòriu a cumprèndere chi sa limba sarda si podet impreare in cale si siat cuntestu.

S’operadore linguìsticu diventat parte integrante de sa comunidade in ue ponet pees. Intrat caminende in punta cun sa punna de divènnere unu tzitadinu de cussa bidda. Isse progetat e programmat atividades de animatzione territoriale cun laboratòrios de importu e chi rapresentent s’ànima de su territòriu in ue traballat. Diventat consulente de entes e assòtzios e de sos tzitadinos matessi a manera chi custos impreent sa norma iscrita in modu pretzisu. Organizant cursos de limba e cultura sarda a livellos diferentes, cunforma a su Cuadru Qcer. Sos cursos sunt abertos a totu sos impitadores chi giai chistionant in sardu o chi cherent imparare a lu chistionare. Su metodu CLIL est s’istrumentu chi s’operadore usat e in su programma chi presentat, sa norma iscrita at semper unu postu de importu mannu ca tocat de cumprèndere chi a una limba, pro èssere limba, non li bastat de èssere faeddada ebbia, ma tocat de imparare finas a l’iscrìere. A sas règulas ortogràficas e grammaticales benit ammeradu unu tema ispetzìficu chi at s’iscopu de pònnere in mustra s’Istòria de sas traditziones popolares, personàgios de gabale nàschidos in cussa bidda, argumentos leteràrios e de poesia, argumentos de s’Istòria de sa Sardigna, personàgios polìticos.

S’operadore est tando su paralimpu tra sas Istitutziones e sos tzitadinos. Isse est s’artisanu chi cumprit:

• Sas tradutziones de atos amministrativos, avisos e documentos dae s’italianu a su sardu, consulèntzia ortogràfica e linguìstica
• S’assistèntzia a sos impitadores pro s’usu de sa limba sarda in sos ligàmines cun sa Pùblica Amministratzione
• S’ammàniu de laboratòrios, cursos e eventos de sensibilizatzione in su territòriu pro intzidiare su faeddu, mescamente in sos giòvanos
• Progetos didàticos in sas iscolas, chi pertocant o sas matèrias curriculares o atividades extra iscolàsticas, pro more de letziones frontales, giogos, laboratòrios didàticos, teatru, realizatziones de contos, de giornalinos, de fumetos, de libros tàtiles
• Sa digitazatzione e suportu a sa creatzione de software e materiale digitale in limba sarda.

Immacolata Salis