Di Mario Marras Cantu po assé impurthanti sighì un laboratoriu linghisthiggu? E si la linga intaressadda è fabiddadda soru ind’ una parthi di territoriu?
A chistha dummanda si po’ rippundì in tanti maneri. Tandu inogghi trattemmu soru di la linga sassaresa o turritana, chi si fabedda in Sassari, Sossu, Porthu Torra e Isthintini, saristhia a dì i’ la Sardhigna di maisthrari. Trattendisi d’una linga chi è arrischendi di pirdhissi pa ‘ umbè di rasgioni, impignassi a fa un laboratoriu pa’ ca vo imparalla o migliuralla è assai impurthanti, acchì po assé un aggiuddu mannu pa’ tinì vibi l’identiddai, lu fabeddu e li réguri di l’ortografia.
Ed è propiu la chisthioni di l’ortografia a intaressà lu sassaresu, acchì pa’ tantu tempu li chi ani ischrittu in chistha linga no sighìani una régura prizzisa, cunvinti d’assé sempri fendi la cosa più giustha. E cussì si pudia liggì la matessi paraura ischritta in dui o tre maneri dibessi, cumenti balconi, balchoni, baschoni, tantu pa’ fa un esempiu.
L’isciòbaru di fà un laboratoriu pa’ imparà li réguri nezzessari a ischribì in la manera giustha è isthaddu d’impurthanzia manna assai, v’érani tanti passoni chi no aisittabani althru e chi ani pigliaddu parthi a li laboratori chi so ischuminzaddi a lu mancu da lu 2023, da candu è isciddu lu Standard ortograficu di lu sassaresu.
In chisthi occasioni s’è visthu cantu era impurthanti: li passoni, no tutti giobaneddi ma tutti assai impignaddi e curiosi, ani vuruddu dassi chi fà pa’ cumprindì cantu era beddu imparà megliu la linga e li so reguri grammaticari ma, massimamenti, chissi chi riguardhani l’ortografia. Vinìani da ippirienzi dibessi, v’era ca fabiddaba megliu e ca no abia mai intesu zerthi paràuri, ca abia sempri fabiddaddu ind’una manera, siguru d’assé da la parthi giustha, e ca inveci dizia una cosa dibessa. E propiu da chisthi discussioni e da lu cunfrontu è isthaddu più fazziri arribì a chissa chi era la suruzioni di lu problema: nisciunu s’à pigliaddu la parthi manna, no v’è isthadda gana di fa li primi di la classe, ma dugnunu à pududdu dì la so’ gidea chena timoria, sabendi chi v’era lu rippettu di l’althri. A la fini di li laboratori, tutti ani migliuraddu i’ la scrittura e puru i’ la cunniscenzia di li più impurthanti pueti e ischrittori in linga sassaresa, acchì ani liggiddu óbbari prubbiggaddi da lu 1770 finz’a oggi, pigliendi cussì cussenzia di li ciambamenti di la linga, videndi paràuri che no s’impreani più e parauri nobi intraddi i’ la linga chi si fabedda oggi.
Chisthi so li rasgioni chi dizini cantu benefizziu póni purthà li laboratori linghisthigghi, chi voni fatti chena timì chi sia tempu pessu: inveci so un ingesthu di curaggiu e séivini a mantinì viba la tradizioni e forthi l’identiddai.
Mario L. Marras