Di Daniela Masia Urgu Finalidade, filosofia e laboratòriu permanente de atzione

S’Osservatòriu subra de sas Limbas Minoritàrias si proponet comente a unu trastu operativu cualificadu e avantzadu de s’Istitutu de Istùdios e Chircas “Camillo Bellieni”. Sa costitutzione de s’Osservatòriu afòrtiat galu de prus sa missione de s’Istitutu, impinnadu, in manera istòrica, in sa promotzione de s’identidade sarda e in s’amparu de su pluralismu linguìsticu. S’Osservatòriu si cunfigurat comente a un’evolutzione naturale de sas fainas acumpridas dae s’Istitutu in su perìodu
de prus de trinta annos (barigande sos 36 annos), oferende pràticas bonas e unu sustennu operativu pro sas polìticas linguìsticas fatas in sas carreras, in sas domos, in sas biddas, in tzitade, in iscola e ognu àmbitu de sa vida. Cun sa mira de propònnere semper sa lìnea de sustennu de sas leges de amparu e de sa operatividade pràtica in sas comuninades linguìsticas, cun s’isetu de mòvere s’idea chi pro chi sa limba siat una realidade cuncreta, siat netzessàriu pònnere manu semper de prus a su printzìpiu de normalizare sa limba in sos cuntestos de vida a fitianu, gasi chi non siat ebbia unu modu conservativu de la cunsiderare ma siat intregada a sa realide de su tempus modernu.

In s’atividade de anàlisi e osservatzione sua at a òperare adotende un’acostamentu multidisciplinàriu pro su compudu de sa trasmissione intergeneratzionale, bortende s’anàlisi in atzione cuncreta a traessu de s’isperimentatzione e sa valorizatzione de sas esperièntzias maduradas in campu.

Dae sas atividades de contivizu e bardia territoriale pro su mèdiu de su traballu in sos isportellos linguìsticos e sa promotzione e s’impreu de sa limba in su teatru in limba siat in sardu siat in tataresu.
Su tataresu est sustentadu cun apentu e in modu ativu s’isvilupu e sa promotzione sua, finas cun fainas de livellu ufitziale comente a sa congruida de s’istandard (fatu cun incàrrigu de sa Regione Sardigna) e sa cumpridura de su vocabolàriu de tataresu chi est in publicatzione, ma finas a sas àteras variedades minoritàrias reconnotas.

Sende unu trastu operativu de s’Istitutu Camillo Bellieni, s’Osservatòriu ad a impitare pro acumprire sa faina sua, sos riferimentos e sas relatziones cun organismos europeos comente a sa Coppieters Foundation, francu de sa Regione Sardigna e de sos Ministeros cumpetentes, pro intregare s’esperièntzia locale in sa dibata europea subra sos deretos de sas minoràntzias e subra sas polìticas linguìsticas, dende unu cuadru agiornadu subra sas atziones propostas e custu ligàmene tra s’Istitutu Camillo Bellieni e sa Coppieters Foundation de Bruxelles est una lìnea printzipale chi ponet in comunicatzione sa Sardigna cun sas istitutziones europeas pro su chi pertocat su printzìpiu de s’autodeterminatzione e sos deretos linguìsticos.

Sa Coppieters Foundation est unu tzentru de istùdios europeu (ligadu a s’alleàntzia polìtica European Free Alliance – EFA) chi punnat a s’amparu de sa diversidade culturale e linguìstica, a su federalismu e a su deretu de sos pòpulos de sas minoràntzias a s’autoguvernu in Europa.

In custa faina noa at a èssere sa lìnea chi movet totu su traballu de s’Istitutu Bellieni in contu de sa limba e sa cultura sarda, chi si fundat subra s’idea chi sa polìtica linguìstica depat èssere ghiada dae s’ispìritu formativu de sa geografia de s’ànima, una metàfora filosòfica ch’isplicat su ligàmine chi non si podet isòrvere tra s’identidade profunda de una comunidade e s’ispàtziu fìsicu in ue issa bivit.
In custu sensu, sa limba sarda no est ebbia un’istrumentu pro comunicare, ma rapresentat una mapa emotiva de su territòriu, faghende de interfatza e de ponte intre s’individuu e su paesàgiu chi lu tzircundat. Comente amparadore e remunidore de sa memòria, sa limba mantenet bia s’identidade colletiva comente sa toponomàstica e sas sabidoriasligadas a sa terra, deventende unu vetore identitàriu de fundamentu chi, si benit a mancare, lassat su territòriu sena profundidade simbòlica e sa comunidade in un’istadu de disperdimentu e iscusertu culturale. Sos sìmbulos sunt a sa base de sa definitzione de s’apartenèntzia sena sìmbulos sa comunidade perdet sa ghia. Su territòriu non est cunsideradu, in custu arrejonu, una làcana amministrativa o a sa cartografia ufitziale de s’istadu ebbia. Ma su territòriu est definidu dae sa geografia de sas limbas, un’ispàtziu biu chi benit prasmadu dae sas pràticas de cada die e dae sa limba chi lu nùmenat e lu faghet esistire.
Sa limba, pro subrabìvere e mantènnere sa balia sua, tenet bisòngju de logos biosin ue potzat èssere bida, trasmìtida e reconnota dae totus. Sa vitalidade de su sardu, ma chi balet pro totu sas limbas de minoràntzia,si mesurat tando pro sa presèntzia sua ativa in custos ispàtzios de vida, chi costituint unu territòriu beru in ue sa comunidade podet fundare su benidore suo. Sa limba comente mapa de su territòriu chi marcat sa diferèntzia tra ispàtziu amministrativu e ispàtziu de vida.