S’orizonte a cudd’ala de s’orizonte. Sa fine de sa vida in sa tziviltade de sa tècnica a su declinu de s’Otzidente.

Su raportu tra deretu e iscièntzia

Unu discursu chi ponet unos cantos problemas, in s’acostiare a su tema de sa fine de sa vida, est cussu chi pertocat su raportu tra deretu e iscièntzia. Nos amus a pòdere dimandare si bi siat, sende gasi su ruolu chi at a dies de oe s’ischire tècnicu-iscientìficu, moende puru dae un’esàminu curtzu de su detadu costitutzionale, una caminera a ojos a sa cale iscièntzia e deretu si diant a pòdere orientare.

Dae su puntu de annotu de su deretu costitutzionale su tema de sa fine de sa vida si traduit in una chistione cumplicada, ossiat si sa vida siat unu balore costitutzionale obietivu, chi sos indivìduos non nde disponent, o puru si siat unu deretu costitutzionale sugetivu, chi sos indivìduos nde podent dispònnere.
Dae un’anàlisi lestra de sas dispositziones costitutzionales podimus ritènnere chi si si pensat a sa vida pròpia, custa devet èssere bida sende gasi su primatu de s’autodeterminatzione, mentres si cunsideramus sa vida de sos àteros est òbligu de leare sa bia de s’inviolabidade sua.

Est un’orientamentu interpretativu cunfirmadu in s’ordinàntzia n. 207 de su 2018. Su riferimentu costitutzionale chi, segundu sa Corte, diat a autorizare un’indivìduu a pònnere fine a sas suferèntzias pròpias diat a èssere s’art. 32, segundu su cale “niune podet èssere obligadu a unu tratamentu sanitàriu si non pro dispositzione de lege”, e sigomente sena su cunsensu de su malàidu non si podet fàghere sa cura, est craru chi esistat unu deretu costitutzionale de refudare sas curas mèigas. Gasi comente est craru chi custu deretu a non subire curas mèigas obligatòrias cuntenet sa libertade de mòrrere.

Eutanasia attiva: su casu Cappato e su casu Antoniani

Su casu Cappato at postu unu problema galu diversu: at artziadu sa chistione si su deretu a mòrrere si diat a pòdere impreare non giai pro mèdiu de sa sessada de sa cura, ma pro mèdiu de sa leada de una meighina mortale.
Sa risposta de sa Corte Costitutzionale est istada meda pretzisa: comente si leghet in su puntu 9 de su Cunsideradu in deretu, “s’assistèntzia a su suitzìdiu si podet presentare a su malàidu comente ùnica bia de essida (…), bia de essida chi peroe non cunsentit curas deretas a nde eliminare sas suferèntzias, ma a nde determinare sa morte”.

Fabiano Antoniani podiat refudare sas curas chi li fiant faghende (ossiat podiat detzìdere de suspèndere s’alimentatzione e idratatzione artifitziale e sa respiratzione mecànica), e sa renùntzia a sas curas aiat giutu su malàidu a sa morte. Gasi, sa boluntade de s’Antoniani de fàghere finire sa vida sua cun s’eutanasia ativa cunsensuale, gasi iscriet Anna Alberti, est su frutu de una detzisione de sèberu rispetu a sa renùntzia de sa cura; in su primu casu su de chèrrere mòrrere de voluntade pròpia si realizat faghende una rechesta de sessare sas curas e cunsentende a sa maladia de fàghere su caminu suo chi at a giùghere a mòrrere “a manera naturale”, in su segundu casu, sa g.n. eutanasia ativa, su motivu de s’atividade mèiga (at a èssere) cussu de cajonare sa morte, antitzipende s’andamentu de sa maladia.

In su tempus in fatu est sighida sa detzisione 242 de su 2019, in ue sa Corte Costitutzionale pretzisat unas cantas cunditziones in presèntzia de sas cales s’agiudu a su suitzìdiu faghet parte de s’àrea de su chi no est importante penalmente: s’atzertamentu preliminare de sa sussistèntzia de unos cantos presupostos – cunsignadu a su SSN; s’esigèntzia de interessare su malaidu in unu percursu de curas calmantes, sa possibilidade de s’opositzione de cussèntzia de su personale mèigu e s’interventu de su Comitadu èticu cumpetente pro su territòriu.

Bidimus duncas comente su legisladore costitutzionale, si puru a tzertas cunditziones, aberit a sa libertade de mòrrere de su malàidu suferente chi aprètziat s’esistèntzia sua non prus dignitosa. Puru pro mèdiu de s’eutanasia ativa.

Comente afrontare su tema de sa fine de sa vida in sa tziviltade de sa tècnica

Comente afrontare duncas su reconnoschimentu de sa libertade de mòrrere, fata possìbile pro mèdiu de un’acumpagnamentu non dolorosu, chi podet èssere gràtzias a sas possibilidades noas cuntzessas dae s’isvilupu de s’atzione tècnicu-iscientìfica? Comente afrontare, in pràtica, su tema de sa fine de sa vida in sa tziviltade de sa tècnica?

Segundu Heidegger una de sas manifestatziones prus importantes de su mundu modernu est su de su costituire de s’iscièntzia comente antitzipadura matemàtica, cheret nàrrere chi unu cumplessu de movimentos de sa realidade de sa natura podet èssere ordinadu segundu un’acumprimentu ispetzìficu e duncas èssere controlladu in antìtzipu dae s’òmine cun su càlculu.

S’iscièntzia chi progetat s’acumprimentu de sa natura est in lìnia perfeta cun sa cultura de s’Otzidente modernu, chi ponet s’òmine in su tzentru, chi progetat e disponet de sa natura chi si rapresentat a manera chi sa natura siat disponìbile a ogni rechesta dae parte de s’òmine, gasi chi issu resessit a manigiare totu sos entes de natura.

Puru Jaspers, aprofundende galu de prus sa riflessione sua subra de su benidore de totu sos entes de natura, comente s’òmine matessi, materiales simples de sa tècnica, cando faeddat de su declinu de s’Otzidente cheret nàrrere chi benit mancu cuss’àmbitu umanìsticu chi at costituidu su signu ispetzìficu de sa cultura otzidentale, ca sa tècnica no at iscopu perunu de segudare, no aberit iscenàrios de salvesa. Sa tècnica a manera simple funtzionat segundu cussas protzeduras chi, puru in su rigore issoro e in s’eficàtzia issoro, resurtant non capatzes de promòvere un’orizonte de significadu.

Sa tziviltade de sa tècnica a dies de oe non si lìmitat prus a produire benes de consumu e istrumentos de traballu, ma s’est giai incaminada a ojos a sa produtzione de s’òmine, de su corpus suo, de sos sentidos suos e, in fines, de sa cuntentesa sua.

Est reghente sa nova marcada dae unos cantos giornales chi descrient sa fiera de su Wish for a baby ammaniada in sos padigliones de carrera Mecenate in Milano. Cun unos cantos stand acoglientes bi fiat sa promissa de garantire a chie si siat lu diat a chèrrere (o diat a àere dinari bastante pro si lu pòdere permìtere) unu fìgiu a mesura, batende a pare variàbiles geogràficas, giurìdicas e tecnològicas ofertas dae su mercadu de sa fecundatzione assistida. Tarifas, cuntratos, assiguratziones. E a pustis sèmenes, ovocitas, embriones, impiantos, in ue de s’amore nudda importat.
In custu progetu sas “cosas” si presentant disponìbiles sena perunu lìmite e no esistit unu lìmite in prus de su cale issas si neghent de si lassare manigiare.

Acò su puntu subra de su cale creo chi su pensu de s’iscièntzia depat èssere cramadu a si bi firmare, puru a propòsitu de sa fine de sa vida.

Pro torrare a s’àmbitu umanìsticu de sa tziviltade otzidentale, sa filosofia naschet dae su dolore de sa meravìllia, gasi naraiat Aristotele, antzis dae sa meravìllia de su dolore, gasi iscriet Galimberti. Nietzsche matessi faghet un’osservatzione dèchida meda: “Ma issu (s’òmine) s’est meravilliadu puru de issu matessi, ca non podiat imparare a ismentigare e fiat semper ligadu a su passadu”.

Est custu passadu chi ammunit s’òmine subra de sa finidesa sua. Dae custa cunditzione non si podet sanare. E medas figuras de suferèntzia sunt insertadas in custa cunditzione.

Atzetare su lìmite de sa morte, cheret nàrrere a si rassignare a s’iscòpiu de ogni sentidu, ma s’òmine est su solu intre sas genias abertu a su sentidu. E fortzis nos amus a pòdere isfortzare a nos preguntare semper e cando, in cara de su dolore prus mannu, si su malàidu suferente no apat galu cussu disìgiu de infinidu, insertadu in sa natura sua, cussa eudamonìa, chi lu batit a disigiare, puru si cussu disìgiu abarret in s’umbra, puru semper sa vida.

Custa caraterìstica, s’abertura a su sentidu, chi distinghet s’òmine, sa capatzidade de abbaidare cara a sa làcana de s’orizonte, est su coro de ogni suferèntzia.

Ma si podet curare sa cunditzione umana? Chie autorizat s’òmine a ischirriare sa vida dae su dolore? Cussu dolore chi, comente iscriet Galimberti “comente unu fogu, prima de distrùere pro semper, imbolat sas ischinditas suas subra totu sos progetos, subra totu sas ideas, subra totu sos disìgios, mudende.los in progetos faddidos, in ideas truncadas, in disìgios non cumpridos […]”.

Creo chi si s’iscièntzia si diat a firmare a indagare sa natura de s’òmine e sa cunditzione mortale sua, s’ispetàculu de sa vida at a resessire a èssere illumenadu dae una lughe noa, cussa lughe chi faghet possìbile sa cuntziliada cun su dolore.